Albwn Lluniau'r Teulu Lomax

Bywyd yn y Cartref

Albwn Lluniau'r Teulu Lomax

Prynodd Thomas ac Anne Lomax, o deulu o entrepreneuriaid o Swydd Gaerhirfryn, Neuadd Bodfach yn Llanfyllin yn 1854. Byddai eu plant John ac Anne yn cael dylanwad mawr ar Lanfyllin.

Teulu'r Lomax, tua 1890
Archifau Sir Powys

John ac Anne Lomax, 1889
Archifau Sir Powys

Roedd John yn dod i oed yn ddigwyddiad mawr yn lleol.

Mr John Lomax yn dod i oed
Darn o bapur newydd,
'The Coming-of-Age of Mr John Lomax'
Archifau Sir Powys

THE COMING-OF-AGE OF MR. JOHN LOMAX.

GREAT REJOICINGS AT LLANFYLLIN

It was quite in the natural order of things that the entrance upon manhood of the eldest son and heir of a much-beloved and popular country squire should be celebrated with popular rejoicings, and the high esteem in which Mrs Lomax of Bodfach, and her late husband, Mr. T. O. Lomax, are held, was abundantly testified by the general character of the rejoicings which took place at Bodfach and Llanfyllin on Thursday to commemorate the attainment of his majority by their eldest son, Mr. John Lomax. For some time past a far-reaching and active committee has been engaged in making due provision for the celebration of the event, and in every respect their efforts were most completely satisfactory. They did not, however, take the meteorological authorities into their confidence, and early-risers on Thursday - and all who proposed to take any part in the demonstrations were of necessity early astir - discovered to their horror that the weather, by reason of the deep snow which covered the face of the earth, was such as might have been appropriate in mid-winter. But depressing as the state of the elements was it had no material effect upon the good spirits of those who were pre-determined to give due éclat to the proceedings of the day, and not an item in the long programme, which was evidently drawn up in fair weather, was foregone. As the morning advanced the snow was replaced by rain, at mid-day the hills were covered with a delicate veil of gossamer, but as the afternoon advanced all traces of the snow disappeared, and the rain came only at intervals and with decreasing energy.

Daeth yn ffigur amlwg yn lleol, gan gymryd rhan mewn nifer o faterion lleol. Ei arwyddair oedd "Service before self". Câi ei gydnabod fel tirfeddiannwr cyfiawn. Roedd ef a'i chwaer yn ymwneud â chynnal ysgol leol a sioe Llanfyllin.

Rhoi gwobrau yn y Sioe
Rhoi gwobrau yn Sioe Llanfyllin, tua 1900. Mae Mrs Lomax i'r chwith o'r dystysgrif hirsgwar a'r cwpan.
Yn y gert, gwelir y tarw coronnog a phedwar dyn yn gwisgo ffedogau,
siacedi streip a hetiau gyda chantel wedi troi am i fyny.
Archifau Sir Powys

Anne Lomax yn gyrru cert, tua 1900
Archifau Sir Powys

Mrs Lomax, tua 1910
Archifau Sir Powys

Serch hynny, er eu gwaith yn y gymuned, teulu tawel oeddynt a oedd yn treulio llawer o'u hamser ym Modfach gyda'u ceffylau a'u cwn.

Mae'r llun isod yn dangos Anne gyda'i chyfnither, Laura Pughe. Roedd y Pugheiaid yn perthyn o ochr ei mam, ac roeddynt eu hunain yn ffigurau lleol amlwg yn Llanfyllin.

Anne Lomax a Laura Pughe, tua 1889
Archifau Sir Powys

Roeddynt yn hoff iawn o'r ddramâu a phasiantau, ac mae nifer o enghreifftiau o'r digwyddiadau hyn yn lluniau'r teulu.

Y Lomaxiaid a'r Pugheiaid mewn drama anhysbys
Archifau Sir Powys

Sioe Bypedau
Pypedau ym Modfach, tua 1890
Archifau Sir Powys

Popeth ar stop i de
Anne Lomax a dau arall
Archifau Sir Powys

Roedd Anne ei hunan yn hoff o ffotograffiaeth, ac mae'n bosibl mai hi oedd y cyntaf yn Llanfyllin i gael camera ffilm rôl.

Anne in a coracle
Anne mewn cwragl, tua 1894
Archifau Sir Powys

Anne yn gyrru cert
Anne Lomax yn gyrru cert, tua 1900
Archifau Sir Powys

Ni briododd yr un o'r plant.

Bu'r ddau'n byw gyda'u mam tan iddi farw, ac wedi i John farw yn 1936, etifeddodd Anne y ty, a bu'n byw yno tan ei marwolaeth yn 1944.

Mae cyfrifiad 1891 yn dangos mai ychydig oedd yn y cartref, gyda Mrs Lomax oddi cartref ar ddiwrnod y cyfrifiad.

1891 Census
Bodfach Hall, Llanfyllin
Name	Position in household	Marital status	Age	Occupation	Place of Birth	English/Welsh speaker
John Lomax	Head	S	26	Local magistrate - Living on own means	Montgomeryshire Llanfyllin	English
Annie E Lomax	Sister	S	25	Living on own means	Montgomeryshire Llanfyllin	English
Laura Pughe	Cousin	S	29	Living on own means	Flintshire Mold	English
Richard Dale	Servant	S	28	Butler	Staffordshire Stafford	English
Mary Davies	Servant	S	49	Cook	Montgomeryshire ?	English
Mary King	Servant	S	30	Housemaid	Somersetshire Charlton Macknell	English
Jane Jones	Servant	S	21	Kitchenmaid	Montgomeryshire Llanfechain	Welsh