Amodau Cymdeithasol

Lletya Plant Allan

Erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg cynyddai'r teimlad na ddylid cadw plant yn y wyrcws. Nid oedd yn cael ei weld yn lle addas i fagu plentyn. Gwnaed ymdrechion i faethu'r plant gyda theuluoedd a gelwid hyn yn lletya allan. Gallai hynny fod yn waith proffidiol i deuluoedd a gymerai blant y wyrcws fel y dengys cyfrif y lletya allan.

Ar 19eg Mawrth, cytunodd Bwrdd Gwarcheidwaid Llanfyllin y dylai Lewis Edwards letya y tu allan i'r Wyrcws:

Archifau Sir Powys

"Boarded out children  On the recommendation of Miss A M Hayhurst it was resolved to board Lewis Edwards aged nine, with Mr Edward Jones, Carpenter, of Gelli Bach Llansaintffraid, provided if the usual terms be accepted."

Roedd Edward Jones yn byw gyda'i wraig a'i nai ar adeg y cyfrifiad, felly, doedd Lewis ddim wedi'i anfon i fyw ato yr adeg hynny. Cadarnhaodd y Bwrdd yn y diwedd y dylid ei symud ar 16eg Ebrill a chytunodd Miss Hayhurst i'w oruchwylio.

Ymddengys fod y Bwrdd yn ymdrechu i ddarganfod cartrefi da ar gyfer y plant ac yn parhau i fod yn gyfrifol amdanynt hyd yn oed ar ôl eu pen-blwydd yn 14 ac felly'n gallu gweithio. Gwelir hyn o'r darn canlynol o'r cofnodion ar gyfer 14eg Mai pan oedd y plant yn rhy sâl i ddechrau gweithio.

Archifau Sir Powys

"Boarded out children  On the recommendation of Mrs Price it was agreed to continue the weekly payments for another month in the case of David Owen he being unwell, and to continue the weekly payments for another year in the case of Elizabeth Richards she being deformed and weakly."

Mae John Tudor ar gyfrifiad y wyrcws yn 1891. Fodd bynnag, mae yno hefyd Charles Tudor, ei frawd, er does dim sôn amdano'n cael ei letya allan. Os oedd hynny'n wir, mae'n rhaid ei bod yn anodd iawn ar y brodyr wrth gael eu gwahanu.

Roedd un Tudor arall yn byw yng Nghegidfa ar adeg y cyfrifiad.

Hon oedd chwaer fach John a Charles, fel y dengys cofrestr bedydd y plwyf.

Does dim William Owen yng Nghloddia, Cegidfa ar adeg y cyfrifiad, ond efallai nad oedd ei enw bedydd cywir gan y Bwrdd.