Amodau Cymdeithasol

Lletya Plant Allan

Erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg cynyddai'r teimlad na ddylid cadw plant yn y wyrcws. Nid oedd yn cael ei weld yn lle addas i fagu plentyn. Gwnaed ymdrechion i faethu'r plant gyda theuluoedd a gelwid hyn yn lletya allan. Gallai hynny fod yn waith proffidiol i deuluoedd a gymerai blant y wyrcws fel y dengys cyfrif y lletya allan.

Y Cyfrif Lletya Allan

Ar 19eg Mawrth, cytunodd Bwrdd Gwarcheidwaid Llanfyllin y dylai Lewis Edwards letya y tu allan i'r Wyrcws:

Lletya Allan: Bwrdd Gwarcheidwaid Llanfyllin
Archifau Sir Powys
"Boarded out children  On the recommendation of Miss A M Hayhurst it was resolved to board Lewis Edwards aged nine, with Mr Edward Jones, Carpenter, of Gelli Bach Llansaintffraid, provided if the usual terms be accepted."

Roedd Edward Jones yn byw gyda'i wraig a'i nai ar adeg y cyfrifiad, felly, doedd Lewis ddim wedi'i anfon i fyw ato yr adeg hynny. Cadarnhaodd y Bwrdd yn y diwedd y dylid ei symud ar 16eg Ebrill a chytunodd Miss Hayhurst i'w oruchwylio.

1891 Census
Gelli Fach, Llansanffraid
Name Position in
household 		Marital status Age Occupation Place of Birth English/Welsh
speaker
Edward Jones Head M 58 Carpenter Montgomery, Llansanffraid. Both
Mary Jones Wife M 58   Montgomery, Llansanffraid. Both
Walter Griffiths Nephew S 20 Agricultural labourer Montgomery, Llansanffraid. Both

Ymddengys fod y Bwrdd yn ymdrechu i ddarganfod cartrefi da ar gyfer y plant ac yn parhau i fod yn gyfrifol amdanynt hyd yn oed ar ôl eu pen-blwydd yn 14 ac felly'n gallu gweithio. Gwelir hyn o'r darn canlynol o'r cofnodion ar gyfer 14eg Mai pan oedd y plant yn rhy sâl i ddechrau gweithio.

Plant a gafdd eu lletya allan
Archifau Sir Powys
"Boarded out children  On the recommendation of Mrs Price it was agreed to continue the weekly payments for another month in the case of David Owen he being unwell, and to continue the weekly payments for another year in the case of Elizabeth Richards she being deformed and weakly."

Anfonwyd John Tudor i letya gyda'i dad-cu yn ei gartref ym mhlwyf Cegidfa ar 14eg Mai a chafodd ei anfon yno gyda'r siwt arferol o ddillad:: "It was decided to board out John Tudor with his grandfather Wm. Owen of Cloddia Guilsfield and the necessary outfit was ordered to be provided for him."

Mae John Tudor ar gyfrifiad y wyrcws yn 1891. Fodd bynnag, mae yno hefyd Charles Tudor, ei frawd, er does dim sôn amdano'n cael ei letya allan. Os oedd hynny'n wir, mae'n rhaid ei bod yn anodd iawn ar y brodyr wrth gael eu gwahanu.

1891 Census: Workhouse, Llanfyllin
Name Position in
household 		Marital status Age Occupation Place of Birth English/Welsh
speaker
John Tudor Inmate   7 Scholar Montgomery, Guilsfield. English
Charles Tudor Inmate   5 Scholar Montgomery, Guilsfield. English

Roedd un Tudor arall yn byw yng Nghegidfa ar adeg y cyfrifiad.

29 New House (Moely garth), Guilsfield
Name Position in
household 		Marital status Age Occupation Place of Birth English/Welsh
speaker
William Williams Head M 28 Agricultural labourer Montgomeryshire Llanfair Both
Elizabeth Williams Wife M 29   Montgomeryshire Guilsfield Both
Elizabeth Tudor Nurse child   3   Montgomeryshire Guilsfield English

Hon oedd chwaer fach John a Charles, fel y dengys cofrestr bedydd y plwyf.

July 6th 1884 John son of William and Elizabeth Tudor of Stonehouse Garth
March 7th 1886 Thomas Charles
Nov 28th 1887 Elizabeth

Does dim William Owen yng Nghloddia, Cegidfa ar adeg y cyfrifiad, ond efallai nad oedd ei enw bedydd cywir gan y Bwrdd.

29 Cloddia Cottage, Guilsfield
Name Position in
household 		Marital status Age Occupation Place of Birth English/Welsh
speaker
Edward Owen Head Widr 79 Shoemaker Montgomeryshire Welshpool English
Fwrdd Gwarcheidwaid Llanfyllin