Amodau Cymdeithasol
Bwrdd y Gwarcheidwaid
Grwp o drethdalwyr lleol oedd Bwrdd y Gwarcheidwaid a oedd yn gweinyddu'r wyrcws,
yn delio gyda materion ariannol, y staff, yn mynd ar ôl taliadau cynnal,
lletya plant, taliadau i dlodion a'u trosglwyddo
i ac o Undebau Deddfau'r Tlodion. Câi mwyafrif y Bwrdd eu hethol er yr
oedd rhai yno'n rhinwedd eu swydd.
Roedd y Bwrdd yn cyfarfod bob pythefnos gan ddelio'n gyntaf gyda chyfrifon
pythefnosol yr Undeb. Yn ogystal â gwneud taliadau, derbynnid taliadau
hefyd oddi wrth amryw o swyddogion cymorth a
gasglai Dreth y Tlodion yn eu hardal, a thalu arian i bobl anghenus.
Sefydlwyd y system Wyrcws Fictorianiadd yn bennaf gan y Ddeddf Diwygio Deddf
y Tlodion 1834 a geisiodd sefydlu un system cymorth i'r tlodion ar gyfer Prydain
i gyd. Galluogodd blwyfi i ffurfio Undeb er mwyn delio gyda'r tlodion a oedd
yn byw yn eu hardal a sefydlu tlodai fel lle i fyw ar gyfer y rhai nad oeddynt
yn gallu cynnal eu hunain. Gweinyddid y rhain gan Fwrdd y Gwarcheidwaid a etholwyd
o blith y trethdalwyr lleol. Am wybodaeth bellach ar Ddeddf y Tlodion ymwelwch
â http://www.poor-law.eu.org/.
Clic ar y llun am fersiwn fwy
Archifau Sir Powys |
Ym 1891 roedd gan Undeb Llanfyllin
28 Gwarchodydd, un o bob un o'r plwyfi yn yr Undeb a dau yr un o Lanfair
Caereinion a Meifod a thri o Lanfair.
Fel y gwelir o'r cofnodion, cafodd
Mr Evan Evans o blwyf Llanfair ei ethol yn gadeirydd. Mae Evan Evans yn
enw cyffredin ond mae dau a allai fod yn warchodydd Llanfyllin a oedd
yn byw yn Llanfair ar y pryd. Yr un tebycaf yw ffermwr wedi ymddeol gydag,
efallai, ychydig mwy o amser ar ei ddwylo ar gyfer dyletswyddau rheolaidd
o'r fath.
|
| 1891 Census |
| Garthhiling, Llanfair |
| Name |
Position in
household |
Marital status |
Age |
Occupation |
Place of Birth |
English/Welsh
speaker |
| Evan Evans |
Head |
M |
70 |
Retired farmer |
Montgomery, North Wales |
Welsh |
| Jane Evans |
Wife |
M |
69 |
|
Montgomery, North Wales |
English |
| Gwilim Maurice Evans |
Son |
S |
34 |
Farmer |
Montgomery, North Wales |
English |
| Jane Evans |
Dau |
S |
30 |
|
Montgomery, North Wales |
English |
Doedd dim posibl gwneud fawr ddim yn y Wyrcws nac yn yr Undeb yn gyffredinol
heb gadarnhad y Bwrdd a châi llawer o faterion dibwys iawn eu trin gan
y pwyllgor yn ystod y flwyddyn. Pryder mwyaf y Bwrdd oedd na ddylai'r Undeb
dalu am gynnal pobl nad oeddynt yn cael eu hystyried yn lleol. Gallai tlodion
gael eu hanfon yn ôl i'w man geni i geisio cael mynediad i wyrcws yn gwasanaethu'r
ardal honno.