Amodau Cymdeithasol
Wyrcws Llanfyllin

Adeiladwyd wyrcws Llanfyllin ym 1838 mewn ymateb i Ddeddf Diwygio Deddf y Tlodion 1834. Câi ei alw Y Dolydd a gwasanaethai Lanfyllin a 25 plwyf cyfagos.
Ar 5ed Ebrill 1891, ddiwrnod y cyfrifiad, roedd 49 o drigolion yn y wyrcws: 19 o ddynion, 14 o wragedd ac 16 o blant 13 oed neu iau.

Wyrcws Llanfyllin
Archifau Sir Powys
Dengys y llun uchod de dathlu o ryw fath yn y wyrcws ac mae'n dangos gwrthgyferbyniad llwyr rhwng gwisg y trigolion a gwisg y staff. Mae'n dangos hefyd sut y câi dynion, gwragedd a phlant eu rhannu -- a hynny o'r eiliad yr oeddynt yn mynd i'r wyrcws -- gan gynnwys rhieni a'u plant. Roedd canran uchel o'r trigolion dros 60 oed (19 ohonynt). Un o gyfrifoldebau Bwrdd y Gwarcheidwaid oedd ceisio gorfodi plant i dalu am gynnal eu rhieni hen a diymgeledd. Heb hyn byddai'r rhieni'n gorfod mynd i'r wyrcws.
|
Roedd dau o'r oedolion yn fud a byddar, disgrifiwyd un fel 'mud o fabandod'. Gwelir o gofnodion Ffordun yr ymdrechid ym 1891 i gynorthwyo plant a gafodd eu geni gydag anabledd: "John Corfield |
![]() Archifau Sir Powys |
| Roedd yno hefyd 7 a ddisgrifiwyd ar y cyfrifiad fel 'gwallgof' a châi'r bobl hyn eu cadw ar wardiau'r cleifion neu 'ward wallgof' y wyrcws. Fodd bynnag, câi'r achosion gwaethaf eu hanfon i'r gwallgofdy ym Mhicton, Swydd Amwythig, a oedd yn sefydliad mawr iawn yn gwasanaethu Swydd Amwythig a Sir Trefaldwyn. Dengys cofnod yn y cyfrifon ar 23ain Gorffennaf pa symiau mawr o arian a wariwyd ar gynnal y rhai gwallgof yn y sefydliadau hyn. | ![]() Archifau Sir Powys |
Mae cofnodion Ffordun yn cynnwys adroddiad gan y pwyllgor ymweld ar achosion rhai gwallgof y tybid eu bod yn addas i'w rhoi yn y wyrcws yn hytrach na'u hanfon i'r gwallgofdy.
![]() Archifau Sir Powys |
"The report
stated that the Commissioner found that all the inmates were fit cases
for workhouse care, that they were usefully employed, adequately dieted,
and generally well cared for. Attention was however recommended to the
following matters. Resolved that the Master's attention be drawn to the report"
|