Amodau Cymdeithasol

Staff y Wyrcws

Mae'r cyfrifiad yn dangos fod 5 aelod o staff yn nhloty Llanfyllin:

Thomas Askey, fel y meistr, oedd yn gyfrifol am redeg y wyrcws o ddydd i ddydd ac am dderbyn tlodion a delio gyda materion a effeithiai ar y trigolion. Roedd hefyd yn atebol i Fwrdd y Gwarcheidwaid a oedd yn cyfarfod bob pythefnos i ddelio â materion ariannol ac i benderfynu ar y pethau pwysicaf a effeithiai ar y wyrcws. Disgwylid i Feistr dalu am gynnal eu plant a oedd yn byw gyda nhw yn y wyrcws os oeddynt yn bwyta'r bwyd yno.

Yn yr achos hwn byddai wedi derbyn cymorth gan ei wraig fel metron, ac os nad oedd nyrs yn y wyrcws byddai'r metron wedi gwneud y gwaith hwnnw hefyd.

Roedd Llanfyllin yn ffodus o gael 2 nyrs breswyl, un ar gyfer dyletswyddau nyrsio cyffredinol ac un i ofalu am fabanod. Dim ond yn 1919 y ffurfiolwyd hyfforddiant nyrsio'n gyfreithiol ac y daeth raid i nyrsys gofrestru gyda'r Cyngor Hyfforddiant Nyrsio. Nid yw'n glir felly a oedd Ellen Davies a Jane Jones wedi'u cymhwyso fel nyrsys yn yr ystyr fodern er y daeth y rhain yn fwy cyffredin fel ai'r y bedwaredd ganrif ar bymtheg yn ei blaen. Gadawodd Jane Jones y wyrcws ym mis Ebrill a chymerodd Elizabeth Hughes ei lle:

"Infants' Nurse and General Servant The advertisement having been read together with the application and testimonials of Elizabeth Hughes it was proposed by Mr J M Jones that she be elected infant's nurse and general servant at a salary of £16 per annum with an allowance of £3.3.0 a year in lieu of groceries together with the usual rations and apartments in the workhouse. This was seconded by E Evans Esq (Chairman) and unanimously adopted."

Gadawodd Ellen Davies yr Undeb hefyd yn ddiweddarach y flwyddyn honno.

Roedd gan y porthor lawer gyfrifoldebau amrywiol ac ymarferol, er y cafodd y Meistr ychydig o broblemau gyda rhagflaenydd John Griffiths.

"The Workhouse Porter The Master having preferred two distinct charges of drunkenness against Maurice Jones the Workhouse porter as well as charges of neglect of duty and insubordination which charges the porter admitted to be correct it was resolved that he be served with a notice terminating his appointment this day month."

"Workhouse Porter   The question of filling up the vacancy having been considered and discussed it was resolved on the motion of Mr Jno. Jones (Guilsfield) to advertize as usual. Every applicant to be a single man or a widower without encumbrance not over 45 years of age and by trade a cobbler or a tailor. The salary and allowances to be the same as at present and the election to take place this day fortnight."

Mae'n debyg y byddai porthor a allai hefyd wneud gwaith teiliwr neu grydd yn arbed arian i'r Undeb. Yn y cyfarfod nesaf penodwyd John Griffiths:

[(to commence] "duties forthwith) at the salary of £18.4.0 per annum with an allowance of £3.3.0 a year in lieu of groceries together with the usual rations, apartments and washing in the workhouse. The Clerk reported that Henry Halman of Ellesmere Road St Martins who had sent in an application had withdrawn it that morning, by Telegram. Griffiths was requested to learn the cobbling at once."

Yn ogystal â staff preswyl cyflogai'r Undeb nifer o bobl eraill. Roedd llawer mwy o staff preswyl mewn Wyrcws fwy megis un Forden.

Wrth gwrs, disgwylid i'r trigolion gynorthwyo gyda holl dasgau'r wyrcws.