Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gwelwyd twf ym mhoblogrwydd a datblygiad nifer o chwaraeon, fel yr oedd y syniad o hamdden yn estyn ar draws y sbectrwm cymdeithasol. Y dosbarthiadau canol oedd yn gyrru llawer o'r ymgyrch i annog hamdden fel difyrrwch oedd o fudd i'r corff a'r enaid, a ffurfiwyd nifer o glybiau i hyrwyddo amrywiol chwaraeon.

Ar yr un llaw, roedd yna chwaraeon hynach, gyda nifer ohonynt yn wledig o ran natur. Mae'r llun isod yn dangos cyfarfod cwn hela Aberhonddu yn Nhregunter oddeutu 1890:

Roedd saethu'n weithgaredd hamdden poblogaidd arall. Bu Cyffinwyr De Cymru yn annog cystadleuaeth ymysg ei swyddogion a dynion gyda'r Gwpan Bataliwn. Mae'r llun isod yn dangos enillwyr cwpan 1892:

Roedd mathau eraill o chwaraeon yn tyfu mewn poblogrwydd ar y pryd: chwaraeon tîm; chwaraeon oedd yn dderbyniol gan ferched megis tennis a chroce ; a seiclo oedd yn dod yn weithgaredd hamdden poblogaidd iawn.